Daxuyaniya Komîsyona Ziman, Çand û Hunerê:
Yek ji bingehên herî esasî yê hebûna gelan azadiya zimanî ye. Ji ber vê yekê têkoşîna li dijî polîtîkayên inkâr, asîmîlasyon û tasfiyeyê yên ku li dijî mafê zimanê dayikê tên meşandin, berî her tiştî, pêdiviyeke jêneger a mirovbûnê ye. Zimanê dayikê bîr, nasname û bingeha hebûna azad a gelan e.Parastina vî mafî şertê jêneger ê jiyaneke wekhev, azad û demokratîk a civakî ye. Civakeke ku ji zimanê xwe yê dayikê tê qutkirin, ne tenê bi windakirina zimanekî re; di heman demê de bi xetereya windakirina dîrok, çand, rastiya xwe ya neteweyî û civakî jî re rû bi rû dimîne.
Li Tirkiyeyê têgihiştina netew-dewletê ya yekpare û navendperest a tund, wek duh îro jî li dijî hebûna zimanî û çandî ya gelan polîtîkayên inkâr, asîmîlasyon û tasfiyeyê didomîne. Tevî hemû têkoşîn û daxwazên civakî yên gelê Kurd, polîtîka û sepandinên ku li dijî hebûna gel a zimanî û çandî tên meşandin mînaka herî aşkera ya vê rastiyê ye.
Li Tirkiyeyê di encama polîtîkayên inkâr û asîmîlasyonê de gelek zimanên kevnar gihiştine sînorê windabûnê û ev xetere her roj zêdetir dibe. Ubixî û Yewnaniya Kapadokyayê bi tevahî winda bûne; Zaravayê kevnar ê Kurdî Zazakî/Kirmanckî, herwiha Lazî, Hemşînî, Abazayî, Çerkezî, Suryanî, Yewnaniya Pontusê, Ermeniya Rojavayî û Romanî jî bi xetereyeke micîd a winda bûnê re rû bi rû ne.
Civaka demokratîk jiyaneke wisa ye ku cudahiyan înkar nake, azadiya wan diparêze. Azadiya zimanî rêgeza bingehîn a vê jiyanê ye; hemû mafên derbarê zimanê dayikê de jêneger in. Aştiya civakî ne bi ferzkirina yekperestiyê, li ser bingeha wekhevî û azadiyê bi nasîna ziman, nasname û çandan pêk tê.
Ji ber vê yekê, divê mafê hemû gelan ê fêrbûn, bikaranîn, pêşxistin û wek zimanê perwerdehiyê hilbijartina zimanê dayikê were misogerkirin. Divê jiyana giştî bi têgihiştineke pirzimanî û wekheviyê ji nû ve bê birêkûpêkkirin. Aştiyeke dadwer û civakeke demokratîk tenê li ser bingeha ku ziman azad in dikare were avakirin.
Di çarçoveya Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk a ku di serî de Birêz Abdullah Ocalan bi hewldanên gelek derdoran heta îro hatiye de, di derbarê vesazkirinên zagonî yên li Meclîsê ku dê bên kirin de hêvî û daxwazên gelê Kurd û hemû gelan aşkera û zelal in. Divê têgihiştinên hiyerarşîk, yekperest, derker, qedexeker û bişavker bi dawî bibin; ne ku hiqûqa serdestan, divê hiqûqa wekhevan bê damezrandin. Di navbera zimanan de ne serwerî, divê aşti; di navbera nasnameyan de ne serdestî, divê wekhevî bê avakirin. Ji bo aştiya civakî, di serî de perwerdehiya bi zimanê dayikê, divê mafên zimanî bên temînkirin û statûya zagonî bê misogerkirin.
Parastina azadiya zimanan, avakirina azadî û aştiyê civakê ye. Bi boneya 21ê Sibatê Roja Zimanê Dayikê ya Cîhanî em carek din dubare dikin: Azadiya ziman bingeha civaka demokratîk û aştiya birûmet e.
Ji ber vê yekê, em gazî hemû kesan dikin ku têkoşîna zimanê dayikê bilind bikin.
Ji hemû zimanan re Wekhevî û Azadî!
Zimanê Dayikê Hebûna Me, Nasnameya Me û Rûmeta Me ye.
Aştîye welê ziwanan ra nê, azadîya înan ra pêda bena
Azadîya ziwanî, stûnanê tewr bingeyênan ê estbîyayîşê şaran ra yew a. Coka heqê ziwanê dayîke ser o vera sîyasetê înkar, asîmîlasyon û tasfîyeyî têkoşîndayîş, her çî ra verî yew îcabêko nêvazbîyaye yê merdimbîyayîşî yo. Ziwanê dayîke; vîr, nasname û bingeyê estbîyayîşê azadî yê şaran o. Pawitişê nê heqî; şertêko nêvazbîyaye yê cuyêka komelkîya têduşte, azade û demokratîke yo. Yew komelo ke ziwanê xo yê dayîke ra qut bîyo, tena yew ziwan nê; tehlûkeyê vîndîkerdişê tarîx, kultur, heqîqetê xo yê neteweyî û komelkî reyde zî têrî maneno.
Tirkîya de ferasetê netewe-dewlete yo yewperest û wişk merkezî, zey vizêrî ewro zî vera estbîyayîşê ziwanî û kulturî yê şaran sîyasetanê xo yê înkar, asîmîlasyon û tasfîyeyî rameno. Rixmê heme têkoşînê komelkî û waştîşanê şarê Kurdî, sîyaset û pratîkê ke vera estbîyayîşê ey ê ziwanî û kulturî yenê ramitene, mîsalê nê yê tewr şênber î.
Tirkîya de netîceya sîyasetanê înkar û asîmîlasyonî de zaf ziwanê qedîmî resayê sînorê vîndîbîyayîşî û no tehlûke her ke şono zêdêr beno. Ubixkî û Yewnankîya Kapadokya bi temamî vîndî bîyê; lehçeya qedîme ya Kurdkî; Zazakî/Kirmanckî, Lazkî, Hemşinkî, Abazakî, Çerkeskî, Suryankî, Yunankîya Pontusî, Ermenkîya Rojawanî û Romankî zî binê tehdîtê vîndîbîyayîşêkê cîdîyî de rê.
Komelo demokratîk; yew cuya wina ya ke ferqîyîyetî tede nêyenê înkarkerdene, eksê ci azadane est ê. Azadîya ziwanî prensîbê bingeyên yê na cuye yo; derheqê ziwanê dayîke de heme heqî nêvazbîyaye yê. Aştîya komelkîye, bi ferzkerdişê yewperestîye nê; bi naskerdişê ziwanan, nasnameyan û kulturan ê sero bingeyê têduştîye û azadîye mumkun a.
Coka heqê musayîş, xebitnayîş, averberdiş û sey ziwanê perwerdeyî weçînayîşî yê ziwanê xo yê dayîke yê heme şaran ganî bîyero binê garantîye. Cuya gelemperî bi yew feraseto zafziwan û têduştîyabawer ganî newe ra bêra serûberkerdene. Yew aştîya adîle û komelo demokratîk tena yew zemîno ke ziwanî tede azad ê, de eşkenê bêrê awankerdene.
Sere de Birêz Abdullah Ocalan, bi xebatanê zaf derûdoran heta ewro yo ke arîyayo, çarçeweya prosesê Aştîye û Komelê Demokratîkî de, derheqê viraştişanê qanûnan ê ke do Meclîs de bêrê kerdene de, pawitiş û waştîşê şarê Kurdî û heme şaran zelal ê. Ferasetê hîyerarşîk, yewperest, teberkerdox, qedexeker û asîmîlasyonkarî ganî biqedîyê; huqûqê serdestan nê, huqûqê mîyanê têduştan ganî bêro ronayene. Mîyanê ziwanan de serdestîye nê aştîye; mîyanê nasnameyan de tahakkum nê têduştîye ganî bêra pêardene. Seba aştîya komelkîye, sere de perwerdeyê ziwanê dayîke, heqê ziwanî ganî bîyerê binê garantîye û biresê statuyêkê qanûnî.
Pawitişê azadîya ziwanan, awankerdişê azadîye û aştîya komelî yo.
Bi wesîleyê 21ê Sibate Roja Ziwanê Dayîke ya Dinya ma reyna bin xêz kenê: Azadîya ziwanî, bingeyê komelê demokratîkî û aştîya bi rûmet a. Coka ma her kesî dawetê berzkerdişê têkoşînê ziwanê dayîke kenê.
Heme Ziwanan rê Têduştîye û Azadîye!
Ziwanê Dayîke Estbîyayîş, Nasname û Rûmetê Ma yo.
Komîsyona Ziman, Çand û Hunerê / Komîsyonê Ziwan, Kultur û Hunerî
21 Sibat 2026