Halide Türkoğlu: Mirabel kardeşlerden bugüne kadınlar erkek egemenliğine biat etmedi

Kadın Meclisi Sözcümüz Halide Türkoğlu, Antalya'da 25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü kapsamında düzenlenen, “Özgür ve Eşit Yaşam İçin Sözümüz Var, Şiddete İsyanımız Var” forumuna katıldı. Burada konuşan Türkoğlu, şunları söyledi: 

Mirabel kardeşlerin mücadelesi dünyanın dört bir yanında kadın mücadelesini filizlendirdi 

1960 yılında Dominik Cumhuriyeti’nde diktatör Trujillo hükümetine bağlı paramiliter çeteler tarafından kaçırılan 3 kız kardeşin mücadele tarihi ile başlıyor 25 Kasım. Diktatörlüğe karşı Mirabel Kardeşler ya da Kelebekler dediğimiz 3 kız kardeş direnişleri, özgürlük tutkularıyla mevcut faşist yönetime karşı mücadele verdiler. Bunun temel sebebi, yaşadıkları ülkede baskıcı bir rejimin varlığıydı. Topluma her yönüyle şiddet olarak dönen bu hükümete karşı Mirabel kardeşler şunu ifade etti. "Bizler bu bozuk ve yozlaşmış düzenin içinde çocuklarımızın büyümesini istemiyoruz. Biz kadınlar özgür ve eşit yaşamak istiyoruz" dediler ve bunun mücadelesini yürütmeye çalıştılar. Bunun için bedel ödediler. 1960’lardan bugüne Mirabel Kardeşlerin direnişi, dünyanın dört bir yanında kadın mücadelesinin filizlenmesine sebep oldu. Bugün bizler 25 Kasım'ı uluslararası bir gün olarak dünyanın dört bir yanında şiddete dair isyanımız olarak büyütüyoruz. Mirabel Kardeşlerin geleceğe bıraktığı bir mirastır 25 Kasım. Özgür ve eşit yaşamanın mirasını biz bugün onların şahsında anarak, bu mücadeleyi büyütme sözünü yeniliyoruz.

Mirabel kardeşlerden bugüne kadınlar erkek egemenliğine biat etmedi 

Mirabel kardeşlerden bugüne kadınlar hiçbir şekilde baskıcı rejimlere, erkek egemenliğine, kapitalizme biat etmedi. Her türlü şiddete karşı, tutuklamalara karşı asla bu isyandan vazgeçmedi. Bugün yaşadığımız bu topraklarda da, dünyada da her ne kadar faşist rejimler, diktatörler var olsa da bu diktatörlere, faşizme biat etmeyen kadınlar da vardır ve biat etmediği gibi kendi haklarının özgürlüğüne de tutkuyla bağlanmış ve bu özgürlüğü bir şekilde bütün halklar arasında yaygınlaştıran bir kadın mücadelesi var. Çünkü kadınlar sadece yaşadığı şiddeti kendi hanesinde olarak görmüyor. Ya da toplumda yaşadığı şiddeti sadece kendi toplumuna ait bir mesele olarak görmüyor. Yani var olan kadın mücadelesi aynı zamanda kadınların eşit, özgür, onurlu bir yaşam mücadelesidir. Kadın mücadelesi bu topraklarda bütün halkların onurlu, eşit ve özgür yaşamasının garantisi haline geliyor.

Kadınlar olarak eşit olmadığımız için şiddete maruz kalıyoruz

Bugün kadın mücadelesi ile sadece eşitsizlikler ya da özgürlüklerin gasp edildiği bir süreçten bahsetmiyoruz. Yani kadınların yaşamış olduğu her türlü şiddet biçimi aynı zamanda bir eşitlik meselesi. Yani eşit olmadığımız için şiddete maruz kalıyoruz. Kadın ve erkek arasındaki eşitsizlik bugün inançların, kimliklerin, dillerin kendi arasında da yaşatmış olduğu bir eşitsizliğe sebep oluyor ve bu gün be gün baskı rejimini, emek sömürüsünü, inkar rejimini de beraberinde getiriyor. Bugün bizler hem barışın hem de demokrasinin teminatı kadınlardır diyoruz. Çünkü niçin şiddete maruz kaldığımızı, kadınlar olarak dilimizin, kimliğimizin, bedenimizin neden gasp edilmek istendiğini ya da sömürü politikalarının hedefi haline neden getirildiğimizi biliyoruz. Bizim üzerimizden hem ayrımcılık, hem eşitsizlik gün be gün büyüyor. Bu yönüyle de kadın özgürlük mücadelesi, eşitlik mücadelesi sadece kadınları ilgilendiren bir mesele değil. Aynı zamanda erkekleri de ilgilendiren bir mesele, gençleri de, çocukları da ilgilendiren bir mesele. 

İktidar kadını inkar etme politikasıyla yeni şiddet biçimine sebep oluyor 

Bugün iktidar kadını inkar etme politikasıyla yeni bir şiddet biçimine sebep oluyor ve bu yeni şiddet biçimi de aileyi koruma adı altında gerçekleşiyor. Yani “biz aileyi savunuyoruz, aileyi koruyoruz” diyor ama aslında kadınların katledildiği aileden bahsediyoruz. Yoksa herkes için aile kurumu önemlidir. Bu toplum için aile kurumu önemlidir. Bu ülke için aile kurumu önemlidir. Ama nasıl bir aile? İçinde çocukların inkar edildiği, kadınların şiddet gördüğü bir aile mi yoksa gerçekten demokratik, özgür bireylerin, eşit bireylerin yaşadığı, geleceğin garanti altına alındığı, kadınların geçim sıkıntısı yaşamadığı, çocuklarının geleceğinden kuşku duymadığı bir aile biçimi mi? Bizler özellikle iktidarın bu aile politikalarını eleştirirken aslında nasıl bir aile olması gerektiğini de kadın özgürlük mücadelemizle ortaya koymaya çalışıyoruz. Var olan aile politikaları biz kadınların hayatına hep şiddet olarak döndü. Bunu niye mi söylüyorum? Her gün üç kadın katlediliyor. Her gün üç kadın kendi evinde, kendi ailesinin içerisinde en yakını tarafından, eşi tarafından, kardeşi tarafından, babası tarafından katlediliyor. Bu bile toplum açısından düşündüğümüzde utanç meselesidir. İnsanların var olma, irade olma, özgür olma hakkı varken onların hakkını gasp etmek yetmiyor, yaşam hakkını gasp etmek insanlığın en büyük utancıdır. Dolayısıyla, bu utançla toplum yüzleşmelidir. 

Şiddet sadece kadınların değil ailenin ve toplumun meselesidir

Şiddet sadece kadınların meselesi değil, hem ailenin hem de toplumun meselesidir. Aynı zamanda bu ülkenin nasıl yönetildiğiyle ilgili bir meseledir. O yüzden kadın mücadelesinin önündeki engelleri de konuşmamız lazım. Çünkü 25 Kasım’dan bugüne kadınlar mücadele ederek birçok hak ve kazanım elde etti. Uluslararası sözleşmelere imza attılar. CEDAW’dan tutalım BM’deki kadın-erkek eşitliği meselesine kadar var olan mekanizmaları güçlendirdiler, büyüttüler, bugüne geldiler. Ama bugün kadınlar hiç olmadığı kadar mevcut haklarının gasp edildiği bir dönemi yaşıyor. Yani bir sürü kazanım elde etti ama geldiğimiz aşamada başta Türkiye'de olmak üzere birçok yerde baskıcı rejimler özellikle aile politikalarıyla birlikte kadınların yaşamlarını ve sözleşmelerini yani haklarını gasp eden bir yerde durdu. Yakın zamanda İstanbul Sözleşmesinin feshedilmesi bunu gösterdi. Biz kadınların ortak mücadelesiyle elde edilen, Diyarbakır'da bir kadın cinayetinin yaşanması ve devletin kadını korumamasından kaynaklı Türkiye'nin AİHM tarafından cezaya mahkum edilmesi ve Türkiye'nin burada özeleştiri vermek mahiyetinde sözleşmeyi ilk imzalayan imzacı olmasına rağmen, Kürt kadınlarının mücadelesi, Türkiye'deki kadınların mücadelesi ve dünyadaki kadınların mücadelesiyle yazılmış olan İstanbul Sözleşmesi bugün feshediliyorsa bu erkek egemen aklın, iktidarın kadınların her türlü kazanımına göz diken bir mesele olduğunu biliyoruz.

İstanbul Sözleşmesinin feshedilmesiyle birlikte kadına yönelik şiddet daha çok arttı

İstanbul Sözleşmesinin feshedilmesiyle birlikte şiddet daha çok arttı. Çünkü sözleşme kadınların korunmasına dair devletin yükümlülüklerinin ne olduğunu, şiddetten uzaklaşması durumunda devletin ekonomik ve sosyal olarak kadınları nasıl desteklemesi gerektiğini, sığınağa gittiği zaman hangi destekleri vermesi gerektiğini, çocukları varsa çocuklarına dair hangi desteklerin sağlanması gerektiğini, şiddet gösteren kocanın, eşin ya da aile bireylerinin evden neden uzaklaştırılması gerektiğini barındıran bir sözleşmeydi; yani hayatımızı kurtaracak bir sözleşmeyi feshederken aslında kadın ve şiddet de bu toplumda gün be gün arttı. O yönüyle de mevcut haliyle bu iktidar sadece aile içerisinde kadın katliamlarını arttırmıyor. Aynı zamanda mevcut düzenin içerisinde her birimiz şiddetin hedefi halindeyiz. Siyasetçiyseniz de şiddetin hedefindesiniz. Emekçiyseniz de, iş yerinde çalışıyorsanız da, üniversiteye gidiyorsanız da hiç fark etmez. Yani nerede olursak olalım kadınlar ayrımcılığa maruz kalıyor. Kadınlar en kolay şiddetin hedefi haline geliyor ve bunun karşısında erkek devlet cezasızlık politikası diye bir şey çıktı. Yani yargının adalet mekanizmasının çalışmayışı ve bunun üzerinden aslında sistematik anlamda her gün şiddetin artıyor olmasıdır.

Neresinden tutsanız kadın ve toplum hedef halinde 

Bunların hepsini yan yana koyduğumuzda vahim bir tablo ortaya çıkıyor. Yani neden mücadele etmemiz gerektiğini aslında buradan ifade ediyorum. Ailenin içerisinde abluka altına alınıyorsunuz. Okula gitmek istiyorsunuz, üniversiteye gidiyorsunuz ama orada da güvende değilsiniz. Sokakta güvende değilsiniz, çalışma yaşamında güvende değilsiniz. Emeğinizin karşılığını alamıyorsunuz. Her gün aslında üzerimize yüklenen bir şiddet sarmalı var ve hakkımızı aradığımızda bu sefer cezaeviyle tehdit ediliyoruz. Yani bunların her biri o kadar bütünsel bir şey ki neresinden tutsanız kadın hedef halinde ama aynı zamanda toplum hedef halinde. Yani toplumun kendisi de böyle çökertilmek isteniyor. Yine şunu da çok iyi biliyoruz. Yani kadın kimliği çokluktur. Yani farklı kimlikler vardır. İnançları farklı olabilir. Yaşadığı dünyanın içerisinde deneyimleri de farklıdır. Bu farklılığın içerisinde bizi tektipleştirmeye çalışıyorlar. İşte anadilinde hizmet görmemek, tektipleştirme politikasıdır. İşte engelli bir kadınsanız sağlamcı ideolojisinin baskısı altında yaşıyorsanız bu da bir şiddet biçimidir. Ya da diyelim ki kendi doğanızı korumaya çalışıyorsunuz, meralarınızı savunmaya çalışıyorsunuz, jandarmanın kolluk şiddetine maruz kalıyorsanız bu da devlet sermaye şiddetidir hayatımıza giren. Bunların her birini bugün konuşacağız. Çünkü bir yandan mücadele gerekçemiz. Ama bir yandan da başımıza neler geliyor dersek böyle dünya kadar şiddet geliyor. Üzerimize yağıyor neredeyse. Ama umutsuz değiliz. Çünkü mücadelemiz var. Ve bu mücadeleyi her gün büyütmek zorundayız. 

Barış konuşulurken şiddetle mücadelede kadınlar olarak örgütlülüğümüzü yükseltebiliriz 

Tam da barışı konuştuğumuz bu günlerde biz kadınlar şiddetle mücadelede kendi gücümüzü, kendi örgütlüğümüzü, irademizi daha fazla yükseltebiliriz. Çünkü biliyoruz mevcut iktidar, mevcut devlet aklı kadını eşit görmediği gibi mücadele eden kadınları da durmadan baskı altına alıyor. Bu sabah TUHAD FED’deki bir kahvaltı buluşmasında beraberdik. Bir yandan adaletsizlik de var. Tam da barış sürecinde hepimizin cezaevlerinde yaşanan şiddete karşı bir araya gelmemizin ne kadar önemli olduğunu da biliyoruz. Bugün kadın hasta tutsaklar Evin Zapsu, Newroz Bozkurt ve daha birçok hasta tutsak cezaevinde hem rehin alınmışsa hem de kasten ölüme sürükleniyorsa bu devletin kadınlara yönelik şiddet biçimidir. Özgürlük, eşitlik ve halkların birlikte yaşama dair verdikleri mücadelede cezaevleriyle tehdit ediliyoruz ama aynı zamanda cezaevinde yeni bir şiddet rejimini ortaya çıkıyor. Ama bunların hepsine örgütlü mücadelemizle engel olacağız. Ailede yaşanan şiddete de kadın mücadelesi engel olur, devlet eliyle cezaevlerinde yaşanan hukuksuzluklara, rehin alma politikasına, hasta tutsaklara yönelik şiddetin her biriyle de yine biz kadınlar örgütlü mücadelemizle bir şekilde engel olmuş oluruz. O yönüyle tam da bu süreçte barış kadınların hayatına artık değmek zorunda. 

Barışın sokakta, evde, mahallede hayatlarımıza değmesi gerekiyor

Yani barış sözde değil ya da sadece silahların susması değildir. Hayatımıza nasıl yansıyor? Evde barış nasıl sağlanır? Sokakta barış nasıl sağlanır? Çalışma yaşamında barış nasıl sağlanır? Bugün cezaevlerinde siyasi tutukluluklar serbest kalmadığı sürece her birimiz evimizde aynı şiddeti görüyoruz demektir. O acıyı, o vicdansızlığı her gün yaşıyoruz demektir. O yönüyle bu barışın elbette ki hayatlarımıza değmesi gerekiyor. Yani adaletin sağlanması lazım. Evin içerisinde eşitsizliklerin ortadan kalkması lazım. Mahallede, köyde, bulunduğumuz her alanda herkesin barışı hanesinde hissetmesi gerekiyor. Biz kadınların da talepleri nettir. Biz kalıcı bir barış istiyoruz. Ama aynı zamanda bu ülkenin demokratikleşmesini ve demokrasinin de kadınların özgürlük mücadelesinin garantisinden geçtiğini ifade ediyoruz. Bu mücadeleyi yürütürken de kazanımlarımızı gasp edenlerden, haklarımızı bizden çalanlardan haklarımızı geri almak istiyoruz. Ya da en doğal hakkımız olan sosyal yaşamdan, ekonomik yaşama dahil olmaktan, eğitim hakkına, sağlık hakkına, anadilinde hizmet hakkına kadar sayabileceğim birçok şey barışla ilgilidir. Eğer bugün bunlardan mahrumsak, bugüne kadar hep güvenlik politikası, savaş politikası dediler. Ama bugün barışı konuşuyorsak bunların her biri bizim yeniden demokratik toplumu inşa etmemiz açısından demokratik bir ülkede kadın özgürlük mücadelesi ile birlikte bir barışı inşa etmemiz gerekiyorsa bunların her birinin hayata geçmesi gerekiyor.

Kadın mücadelesi demokrasi ve barışın teminatıdır

İstanbul Sözleşmesi erkek devlet şiddetine karşı, bu toplumda var olan erkek egemenliğine karşı mücadelemizin sözleşmesidir, teminatıdır. Barış aynı zamanda İstanbul Sözleşmesinin de kadınlara iade edilmesinden geçer ve bunun mücadelesini kadınlar durmaksızın vermeye devam edecektir. Barış o sözleşmenin her bir maddesinin hayata geçmesinden geçer. Yaşadığımız bu toplumda eğer önümüzde engeller varsa bu engelleri biz yaratmadık. Bizim hakkımızı, emeğimizi sömürenler yarattı. Eğer biz bugün iş yaşamına dahil olamıyorsak bir mahallede kreş olmadığı içindir. Engelli çocuğumuz varsa ve dışarıya çıkamıyorsak, engelli çocuğumuzla beraber eve kapanmış durumdaysak o mahallede bir bakım hizmetinin olmayışından kaynaklıdır. Ya da diyelim ki sağlamcı ideolojiye baktığımızda hayat alanlarımız daraltılıyorsa bu erkek egemen sağlamcı ideolojinin yaşattığı zulümden kaynaklıdır. Ben bugün şiddet görüyorsam ve gittiğim yerde ben yaşadığım şiddeti anadilimde ifade edemiyorsam, orada polis tutanağa geçmiyorsa ve katlediliyorsam bu ulus devlet hakkının tekçi anlayışından kaynaklıdır. Ve burada aslında zulüm devam ediyor. O yönüyle kadınların çoklu mücadelesi demokrasi mücadelesidir. Ve bizler ne olursa olsun bu karanlık düzene, bu erkek egemen düzene karşı mücadelemizi büyüteceğiz. Umut biziz, değiştirecek güç de biziz. Toplumu yeniden inşa edecek olan da biziz. Bu ülkenin demokratikleşmesini sağlayacak olan da biziz. Çünkü biz gelecek istiyoruz. Bir gelecek inşa etmek istiyoruz. Yani eşit olmadığımız bir gelecek istemiyoruz. Biz eşit olduğumuz bir gelecek istiyoruz. Özgür olduğumuz bir gelecek istiyoruz. Hiçbir şekilde yaşam endişesi duymadan ama onurlu bir şekilde yaşayacağımız bir gelecek istiyoruz. Bunun mücadelesi de bugün burada başlıyor. Bugün burada yan yana gelen biz kadınlarla oluşuyor. Biz birbirimizden güç alıyoruz. Kadın dayanışması güçlendirir derken bundan bahsediyoruz. 25 Kasım'a giderken de kadın dayanışması yaşatır, kadın mücadelesi özgürleştir, kadın mücadelesi demokrasi ve barışın teminatıdır diyorum. 

22 Kasım 2026